نكرده است ملول مىشود پس آنچه در نيّت دارد بهتر از عملى است كه انجام مىدهد ؛ و نيز مؤمن به سبب ايمانش به خدا و روز جزا نيّت مىكند كه واجبات و مستحبّات الهى را به جا آورد و از گناهها و بديها دورى جويد سپس توفيق آن را نمىيابد و آنچه را نيّت كرده تحقّق نمىدهد . يا آن كه نيّت مىكند كه اگر خداوند مالى به او عطا فرمايد آنها را در راه او انفاق كند سپس هنگامى كه خداوند به او مال مىدهد بسا بر اثر آن از نيّت خود باز مىگردد لذا نيّت او بهتر از عملش مىباشد . امام باقر عليه السّلام به همين معنا اشاره كرده و فرموده است : « نيّت مؤمن بهتر از عمل اوست زيرا او كارهاى خوبى را نيّت مىكند كه توفيق آنها را نمىيابد ، و نيّت كافر بدتر از عمل اوست چه او كارهاى بدى را نيّت مىكند و شرورى را آرزو دارد كه به آنها دست نمىيابد » « 1 » . از امام صادق عليه السّلام درباره حديث نبوى مذكور پرسيدند فرمود : « زيرا عمل براى نشان دادن به مخلوق و نيّت به طور خالص براى پروردگار جهانيان است از اين رو خداوند عزّ و جلّ ثوابى كه به نيّت مىدهد بر عمل نمىدهد » « 2 » ؛ و نيز فرموده است : بنده در روز نيّت مىكند كه نماز شب بگزارد ليكن خواب بر او غلبه مىكند و مىخوابد ، خداوند همان نماز را براى او ثبت مىكند و نفسهايش را تسبيح مىنويسد و خوابش را صدقه قرار مىدهد . » « 3 » غزّالى مىگويد : امّا سبب اين را كه نيّت بهتر از عمل است و بر آن رجحان دارد تنها كسى مىفهمد كه مقصد دين و طريقهء آن و ميزان تأثير اين طريقه را در رسيدن به مقصد درك و برخى از اخبار را با برخى ديگر مقايسه كرده و براى او روشن شده باشد كه اين رجحان در مقايسهء آن دو با مقصود است . فى المثل كسى كه بگويد : نان بهتر از پالوده است مرادش اين است كه نان در مقايسه با مقصود كه قوت و خوراك است بهتر است . و اين را كسى مىفهمد كه بداند مقصود از خوراك حفظ صحّت و بقاست و اثرات خوراكيها از اين لحاظ مختلف است و نيز اثر هر يك را بشناسد و برخى را با برخى ديگر مقايسه كند . طاعت غذاى دل است و مقصود از آن بهبودى و بقا و سلامت آن در آخرت و سعادت و تنعّم آن به لقاى پروردگار است . بنابراين مقصد اصلى درك لذّت سعادت لقاى حق تعالى است و بس ، و هرگز كسى به لقاى پروردگار متنعّم نمىشود مگر آن كه بر محبّت او بميرد و

--> ( 1 ) علل الشرايع حديث اول از حسن بن حسين انصارى از مردى . حديث دوم از زيد شحّام . ( 2 ) علل الشرايع حديث اول از حسن بن حسين انصارى از مردى . حديث دوم از زيد شحّام . ( 3 ) علل الشّرايع صدوق .